«Ένα μνημείο είναι και οι άνθρωποι που πέρασαν από μέσα του;»

Με αυτό το ερώτημα, αλλά και μ’ ένα πιο ηχηρό μήνυμα, «Το φρούριο Ιτζεδίν εκπέμπει S.O.S.», περισσότεροι από 100 μαθητές και εκπαιδευτικοί από πέντε σχολεία της Κρήτης συναντήθηκαν την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2026 έξω από το εν λόγω ιστορικό φρούριο, στο Καλάμι Χανίων.

Τα Πειραματικά Σχολεία Ρεθύμνου και Χανίων και το Γυμνάσιο Βάμου ένωσαν τις φωνές τους σε μια κοινή εκπαιδευτική και πολιτιστική δράση, στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026, με θέμα «Κληρονομιά σε κίνδυνο – αναβίωση, ανθεκτικότητα, αναστοχασμός». Η δράση αυτή είχε ως στόχο ν’ αναδείξει την ιστορική και συμβολική αξία του φρουρίου και να ευαισθητοποιήσει τους πολίτες για την ανάγκη προστασίας και διάσωσής του.

Το μάθημα της Ιστορίας βγήκε από την αίθουσα

Για τους μαθητές του Πειραματικού Γυμνασίου και Γενικού Λυκείου Πανεπιστημίου Κρήτης, η επίσκεψη στο οχυρωματικό έργο δεν αποτέλεσε μια ακόμη διδακτική επίσκεψη. Ήταν η κορύφωση μιας οργανωμένης παιδαγωγικής προετοιμασίας, κατά την οποία μελέτησαν την ιστορία του χώρου, τα πρόσωπα και τα γεγονότα που συνδέονται μ’ αυτόν και προετοιμάστηκαν για ν’ αναλάβουν ενεργούς ρόλους ιστορικών αφηγητών.

Μπροστά στο ίδιο το μνημείο, η ιστορία μετατράπηκε σε λόγο, αφήγηση, εικόνα και βίωμα.

Οι μαθητές παρουσίασαν ένα δραματοποιημένο ιστορικό αφήγημα, μεταφέροντας το κοινό σε διαφορετικές εποχές της ζωής του κτιρίου: από την κατασκευή και την οθωμανική περίοδο έως τις φυλακές, τους πολιτικούς κρατουμένους και την σημερινή ανάγκη διαφύλαξης της ιστορικής μνήμης.

Η μαθητική παρέμβαση των σχολείων περιλάμβαναν επίσης ομιλίες, εικαστικές δημιουργίες, πλακάτ και podcast, μετατρέποντας τον χώρο σ’ έναν ζωντανό τόπο ιστορίας και δημόσιου διαλόγου. Ο επίσημος απολογισμός της δράσης καταγράφει τον εκπαιδευτικό, καλλιτεχνικό και βιωματικό χαρακτήρα της.

Οι μαθητές του Πειραματικού Λυκείου έγιναν αφηγητές της Ιστορίας
και οι μαθητές του Γυμνασίου ύψωσαν τη δική τους φωνή διαμαρτυρίας

Μια ομάδα μαθητών του Λυκείου, αποτελούμενη από τους Γιώργο, Ηρακλή, Θεμιστοκλή, Σοφία, Διονύση, Αλκυόνη, Φωτεινή, Κωνσταντίνα, Φώτη, Αφροδίτη, Ιωάννα, Μάρκο και Παύλο, με τη συμμετοχή των Αντώνη, Ασπασίας, Θάλειας, Ζωής, Νίκου, Ραφαήλ, Ελένης, Παναγιώτη, Εμμανουέλας και Μαριλένας, ζωντάνεψε την ιστορία του κτιρίου, δίνοντας φωνή στους ανθρώπους και στα γεγονότα που συνδέονται μ’ αυτό και μεταφέροντας το κοινό στο κλίμα μιας άλλης εποχής.

Τη δική τους ξεχωριστή παρουσία είχαν και οι μαθητές του Γυμνασίου — Μαρίνα, Κατερίνα, Φίλιππος, Χρύσα, Γιώργος, Νίκη, Γεωργία, Γιώργος και Δέσποινα — οι οποίοι έδωσαν το δικό τους μήνυμα ενεργού πολιτειότητας, κρατώντας πλακάτ και φωνάζοντας δυναμικά τα συνθήματα που αναγράφονταν σ’ αυτά.

Την παιδαγωγική ευθύνη και την συνοδεία των μαθητών των Πειραματικών Σχολείων Ρεθύμνου ανέλαβαν οι εκπαιδευτικοί Γ. Μαρκαντές, Θ. Πατεράκη και Ε. Ρενιέρη για το Γυμνάσιο, καθώς και Μ. Αβραάμ, Α. Δεικτάκη και Α. Χόμπη για το Λύκειο.

Η μνήμη δεν είναι μόνο παρελθόν

Η δράση στο Ιτζεδίν ανέδειξε κάτι περισσότερο από την ιστορία ενός μνημείου.

Ανέδειξε τη δυνατότητα του σχολείου να μετατρέπει τη γνώση σε εμπειρία, τη μνήμη σε αφήγηση και την αφήγηση σε δημόσιο λόγο.

Οι μαθητές δεν στάθηκαν απέναντι στο φρούριο ως απλοί επισκέπτες. Στάθηκαν απέναντι σ’ έναν τόπο που κουβαλά μνήμες, ανθρώπινες ιστορίες, αγώνες και τραύματα και επιχείρησαν να τον «ακούσουν» και να τον κάνουν ν’ ακουστεί.

Γιατί ένα μνημείο δεν είναι μόνο οι πέτρες του.

Είναι οι άνθρωποι που έζησαν μέσα και γύρω από αυτό.
Είναι οι ιστορίες που διασώθηκαν.
Είναι εκείνες που κινδυνεύουν να ξεχαστούν.
Και είναι, τελικά, η ευθύνη κάθε νέας γενιάς ν’ αποφασίσει τι αξίζει να θυμάται και τι αξίζει να διασώσει.

Με τη δράση «Το Ιτζεδίν εκπέμπει S.O.S.», οι μαθητές των πέντε σχολείων έδωσαν τη δική τους απάντηση:

Η πολιτιστική κληρονομιά δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν.
Ανήκει και στο μέλλον.
Και το μέλλον έχει φωνή.

Δείτε το υλικό της Δράσης στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://tinyurl.com/38apk5b7

Αμαλία Χόμπη, ΠΕ06