Πώς μαθαίνει κανείς να ζει σε μια δημοκρατική κοινωνία; Όχι μόνο γνωρίζοντας τους θεσμούς και τα δικαιώματά του, αλλά μαθαίνοντας ν’ ακούει, να διαλέγεται, να σέβεται τη διαφορετική άποψη και ν’ αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του.
Μ’ αυτή την αντίληψη ως αφετηρία, το Πειραματικό Λύκειο συνέδεσε, κατά το σχολικό έτος 2025–26, τις δράσεις του Ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus+ ΚΑ210VET “Cast your Voice for Democracy”, με την παράλληλη συμμετοχή του στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα της «Βουλής των Εφήβων» που διοργανώνει το Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία. Στόχος του είναι να φέρει τους νέους κοντά στις αξίες και τις λειτουργίες του κοινοβουλευτισμού, ηκαλλιέργεια θετικής στάσης απέναντι στην αξία “συμμετοχή στα κοινά”, η μύησή τους στις αξίες, τους κανόνες και τις πρακτικές της δημοκρατίας, η πολιτική κοινωνικοποίηση και η βίωση της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης ως τρόπου ζωής.
Η σύνδεση των δύο προγραμμάτων ήταν ιδιαίτερα γόνιμη: και τα δύο έχουν ως πυρήνα την καλλιέργεια της δημοκρατικής κουλτούρας, της ενεργού πολιτειότητας, του διαλόγου, του σεβασμού στη διαφορετική άποψη και της υπεύθυνης συμμετοχής των νέων στη σχολική και κοινωνική ζωή. Οι μαθητές και οι μαθήτριες κλήθηκαν όχι μόνο να ενημερωθούν για τη δημοκρατία, αλλά κυρίως να την ασκήσουν στην πράξη: να ακούν, να επιχειρηματολογούν, να συνεργάζονται, να συνδιαμορφώνουν αποφάσεις και να μετατρέπουν τον προβληματισμό τους σε δημιουργική δράση.
Η υλοποίηση του προγράμματος, κατά το σχολικό έτος 2025-26, περιλάμβανε δέκα εβδομαδιαίες συναντήσεις προετοιμασίας της Ομάδας Συμμετοχικής Δράσης, αποτελούμενης από 12 μαθητές/τριες της Α και Β τάξης του σχολείου μας. Με την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών Α. Δεικτάκη, Α. Χόμπη και Α. Ματσουλιάδη, οι μαθητές και οι μαθήτριες εργάστηκαν ομαδοσυνεργατικά και βιωματικά διερευνώντας την σχέση της δημοκρατίας με τις σύγχρονες κοινωνικές και τεχνολογικές προκλήσεις.
Κεντρικό θέμα της δράσης ήταν «Η Γενιά Α.Ι. συζητά για την Τεχνητή Νοημοσύνη», με αναφορές στην εκπαίδευση, την επιστήμη, την πολιτική, τον πολιτισμό, την εργασία, την επικοινωνία και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Οι αρχικές συναντήσεις έδωσαν στους μαθητές και τις μαθήτριες την ευκαιρία να προσεγγίσουν βιωματικά τις αξίες της δημοκρατίας μέσα από δραστηριότητες γνωριμίας και αλληλεπίδρασης, όπως το «Το Bingo της Δημοκρατίας και της Συμμετοχής» και οι «Δημοκρατικές Καρέκλες». Αυτές ανέδειξαν την σημασία της ισότιμης συμμετοχής, της ελεύθερης έκφρασης και της ενεργητικής ακρόασης και της ειρηνικής διαχείρισης των διαφωνιών, με σεβασμό στη διαφορετική άποψη και με τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία.
Στην συνέχεια, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτέλεσε αφορμή για να εξεταστούν κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, π.χ. η προστασία της ιδιωτικότητας, η ισότητα των ευκαιριών, η ελευθερία της έκφρασης, η διαφάνεια και ο κίνδυνος των προκαταλήψεων στις αυτοματοποιημένες αποφάσεις. Με βιωματικές προσεγγίσεις, όπως ο «Ιστός της ΤΝ», το παιχνίδι «Ο αλγόριθμος αποφασίζει για σένα», το «Μπαλόνι των δικαιωμάτων» και το παιχνίδι ρόλων «Η ζωή σου σε βαθμούς», τα μέλη της ομάδας διερεύνησαν πώς η τεχνολογία επηρεάζει την καθημερινότητα, τις προσωπικές επιλογές και τα δικαιώματα των ανθρώπων. Παράλληλα, ενίσχυσαν την κριτική τους σκέψη, εξασκήθηκαν στην αξιολόγηση πληροφοριών και ανέπτυξαν την ικανότητά τους να διαμορφώνουν τεκμηριωμένες απόψεις.
Ξεχωριστή ενότητα του προγράμματος αποτέλεσε η διερεύνηση της αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στο χώρο της πολιτικής. Οι μαθητές και οι μαθήτριες συνεργάστηκαν σε ομάδες, ανέπτυξαν επιχειρηματολογία υπέρ και κατά της χρήσης της, και συμμετείχαν σε δημόσια συζήτηση (debate), ανταλλάσσοντας απόψεις και εξετάζοντας διαφορετικές οπτικές μέσα από ένα γόνιμο δημοκρατικό διάλογο.
Η προετοιμασία ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία και τη διανομή ψηφιακού ερωτηματολογίου διερεύνησης των απόψεων και στάσεων των μαθητών/τριων απέναντι στη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε διάφορους τομείς και τις ευκαιρίες/απειλές που αυτή μπορεί να περικλείει. Η ανάλυση τωναπαντήσεων προσέφερε στην ομάδα πολύτιμη εμπειρία στην έρευνα και την επεξεργασία δεδομένων.
Η εκπαιδευτική αυτή διαδρομή κορυφώθηκε τον Ιούλιο του 2026, όταν το σχολείο μας εκπροσωπήθηκε στη Λ΄ Σύνοδο της Βουλής των Εφήβων που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από τον μαθητή της Α΄ Τάξης, Αλέξανδρο Κουνδουράκη.
Στις εργασίες της τριήμερης Συνόδου συμμετείχαν 300 έφηβοι από σχολεία της Ελλάδας και της ομογένειας, οι οποίοι είχαν την ευκαιρία ν’ ανταλλάξουν απόψεις τόσο σε ομάδες εργασίας όσο και στην ολομέλεια, να συμμετάσχουν σε βιωματικά εργαστήρια και να παρακολουθήσουν ενδιαφέρουσες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ήταν μια πρωτόγνωρη και ιδιαίτερα αξιόλογη εμπειρία μέσα από την οποία συναντήθηκαν νέοι με διαφορετικές εμπειρίες και προβληματισμούς, γνώρισαν όψεις του κοινοβουλευτισμού στην πράξη, δοκίμασαν πολιτικούς ρόλους και αντάλλαξαν απόψεις και ιδέες, αναδεικνύοντας την αξία της συνεργασίας και της ενεργού συμμετοχής στη δημοκρατική ζωή.
Η εμπειρία της Βουλής των Εφήβων επιβεβαίωσε στην πράξη το βασικό μήνυμα του Erasmus+ Cast your Voice for Democracy: ότι η ουσιαστική ενδυνάμωση της φωνής των νέων αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια ζωντανή και συμμετοχική δημοκρατία και είναι πολύ σημαντικό όταν το σχολείο δημιουργεί τέτοιες ευκαιρίες διαλόγου, συνεργασίας και ανάληψης πρωτοβουλιών, ώστε να συμβάλλει στη διαμόρφωση νέων ανθρώπων με κριτική σκέψη, αυτοπεποίθηση και αίσθημα ευθύνης.
Οι υπεύθυνες εκπαιδευτικοί του προγράμματος
Α. Δεικτάκη, Α. Χόμπη και Α. Ματσουλιάδη
